Botox op de lange termijn: welke bijwerkingen zijn bekend?


U laat al een paar jaar uw frons of voorhoofd behandelen en u bent blij met het resultaat. Toch komt er af en toe een vraag bij u op. Wat doet dit middel met uw gezicht als u het tien of twintig jaar blijft gebruiken? Wordt een spier er blijvend zwakker van, gaat het middel minder goed werken of komt er iets in uw hersenen terecht?


Hieronder leest u wat onderzoek en de officiële productinformatie zeggen over jarenlang cosmetisch gebruik van botulinetoxine, waar nog onzekerheden zitten en wat u zelf kunt doen om de behandeling veilig te houden.

Wat er in uw spier gebeurt

Wat er op lange termijn kan gebeuren, begrijpt u beter als u weet wat het middel precies doet. Botulinetoxine wordt in een spier gespoten en koppelt zich aan de zenuwuiteinden die die spier aansturen. Het remt daar de afgifte van acetylcholine, de stof waarmee de zenuw de spier opdracht geeft om samen te trekken. De spier ontspant en de rimpel die hij veroorzaakt, wordt zachter.


Dat effect is tijdelijk. Bocouture is een van de middelen die zijn geregistreerd voor rimpels in het bovenste deel van het gezicht. Volgens de productinformatie vormt de zenuw na verloop van tijd nieuwe uitlopers, die opnieuw contact maken met de spier. Na drie tot vier maanden werkt de verbinding weer zoals voorheen. Het middel zelf wordt in de zenuwcel afgebroken, en moleculen die nergens aan binden, ruimt het lichaam op zoals elk ander eiwit.


Het middel stapelt zich dus niet op in uw gezicht. Wel kunnen de effecten van herhaald behandelen, zoals een iets dunnere spier, zich over de jaren opbouwen. Daar komen we verderop op terug.

Een cosmetische dosis is klein

Veel verhalen over de risico's van botulinetoxine gaan over medische behandelingen, waarbij veel hogere doseringen worden gebruikt. Dat verschil is belangrijk.


Voor de frons noemt de productinformatie van Bocouture een standaarddosis van 20 eenheden, verdeeld over vijf prikplekken. Zo nodig kan de arts tot 30 eenheden gaan. Voor de kraaienpootjes is het 12 eenheden per kant en voor het voorhoofd 10 tot 20 eenheden. Worden frons, voorhoofd en kraaienpootjes samen behandeld, dan gaat het om 54 tot 64 eenheden.


Ter vergelijking: in een groot overzicht van studies met het middel Botox kregen mensen met fronslijnen 10 of 20 eenheden per behandeling. Bij cervicale dystonie, een neurologische aandoening waarbij de nekspieren ongewild aanspannen, liep dat in hetzelfde overzicht op tot 500 eenheden. Eenheden van verschillende merken zijn niet één op één te vergelijken. Dat staat ook in de productinformatie. Binnen één merk is het verschil wel duidelijk.


Per prik gaat het om picogrammen van de werkzame stof. Een picogram is een miljardste milligram. Ernstige bijwerkingen doordat het middel zich verder door het lichaam verspreidt, zijn beschreven bij andere, medische toepassingen. De productinformatie noemt dat zeer zeldzaam en zegt dat het bij cosmetisch gebruik niet volledig uit te sluiten is. Krijgt u na een behandeling problemen met slikken, praten of ademhalen, neem dan direct contact op met een arts. In onze blog over hoofdpijn na botox leest u welke andere signalen om snelle actie vragen.


Wat onderzoek over meerdere jaren laat zien

De fabrikant van Bocouture heeft het middel bij herhaald gebruik onderzocht. In een grote studie kregen 796 mensen met fronslijnen in maximaal twee jaar tot acht keer een behandeling met 20 eenheden. Een tweede studie volgde 125 mensen die in ruim een jaar vier keer werden behandeld in frons, voorhoofd en kraaienpootjes tegelijk, met 54 tot 64 eenheden per keer. Op basis van die studies vermeldt de productinformatie dat de veiligheid bij herhaald gebruik is aangetoond over een periode tot twee jaar.


Voor nog langere periodes is er minder hard bewijs. Een bekend voorbeeld is een beschrijving uit 2006 van een eeneiige tweeling. De ene zus liet dertien jaar lang twee tot drie keer per jaar haar voorhoofd en frons behandelen, haar tweelingzus in die hele periode maar twee keer. Bij de zus die regelmatig werd behandeld, waren geen ingesleten rimpels in voorhoofd en frons te zien. Bij haar tweelingzus wel. Delen van het gezicht die bij geen van beiden waren behandeld, zoals de plooien naast de neus, waren bij allebei even sterk verouderd. Geen van beide zussen kreeg bijwerkingen.


Eén tweeling bewijst niet dat het bij iedereen zo gaat. Het past wel bij het beeld dat jarenlange behandeling niet vanzelf tot schade leidt, en dat regelmatig behandelen het inslijten van rimpels kan helpen voorkomen.

Wordt een spier na jaren dunner?

Ja, dat kan. Een spier die minder werkt, wordt kleiner. Dat ziet u bij een kuit na een periode in het gips, en het gebeurt ook bij een spier die met botulinetoxine wordt ontspannen. In de productinformatie van Bocouture staat spieratrofie, het dunner worden van een spier, als bijwerking die sinds de marktintroductie is gemeld. Hoe vaak dat voorkomt, is niet bekend.


Hoe lang zo'n effect kan aanhouden, liet een kleine Duitse studie uit 2009 zien. Twee gezonde vrijwilligers kregen één injectie in een kuitspier. Op MRI-beelden was de behandelde spier na zes tot negen en na twaalf maanden kleiner dan die aan de andere kant, die alleen een zoutoplossing had gekregen. Een stukje spierweefsel liet na een jaar alleen in de behandelde spier tekenen van spierafbraak zien. De onderzoekers adviseren daarom om bij herhaalde injecties in dezelfde spier rekening te houden met dit effect.


Wat betekent dat voor uw gezicht? Bij de frons valt een spier die minder hard trekt samen met wat u wilt bereiken: minder diepe rimpels. Of het dunner worden van de spier daar zelf aan bijdraagt, is niet onderzocht. Een nadeel kan het worden als er te veel of te vaak wordt behandeld, waardoor het voorhoofd bijvoorbeeld strak en onbeweeglijk oogt. Daarom werkt een zorgvuldige arts met de laagste dosis die nog het gewenste effect geeft, zoals ook de productinformatie adviseert.


Bij de kauwspier ligt dat anders, omdat die spier veel groter is en ook het kaakbot belast. Wat daarover bekend is, leest u in onze blog over de nadelen van botox in de kauwspier.

Kan botox na jaren minder goed werken?

Sommige mensen merken na een aantal behandelingen dat het effect korter duurt of minder sterk is. Daar kunnen verschillende oorzaken achter zitten. De productinformatie noemt onder meer een te lage dosis of een injectietechniek die niet goed past. In zeldzame gevallen maakt het lichaam antistoffen aan tegen het middel, waardoor het niet meer goed werkt.


Hoe vaak dat gebeurt, is onderzocht in een meta-analyse uit 2010 van zestien studies met het middel Botox. Van de 718 mensen die voor fronslijnen werden behandeld, ontwikkelden er 2 neutraliserende antistoffen, dat is 0,28 procent. Bij cervicale dystonie, met veel hogere doseringen, was dat 1,28 procent. Over alle onderzochte toepassingen samen ging het om 11 van de 2.240 deelnemers, en maar 3 van hen reageerden daarna niet meer op de behandeling.


De productinformatie van Bocouture geeft aan hoe u dat risico klein houdt: behandelen met de laagste werkzame dosis en minstens drie maanden tussen twee behandelingen. Te vaak behandelen kan het risico op antistoffen verhogen. Volgens dezelfde productinformatie speelt ook de hoeveelheid lichaamsvreemd eiwit in een middel een rol bij het afnemen van de werking. Bocouture bevat geen zogenoemde complexeiwitten.

Is botox slecht voor uw hersenen?

Deze vraag krijgen we regelmatig. In 2008 publiceerden Italiaanse onderzoekers een studie bij ratten en muizen. Zij lieten zien dat botulinetoxine langs de zenuwbanen terug kan worden getransporteerd. In een deel van de proeven werd het middel rechtstreeks in de hersenen van de dieren gespoten. Na een injectie in de snorhaarspieren van ratten vonden ze sporen van de werking van het middel in de hersenstam, in het gebied waaruit de gezichtsspieren worden aangestuurd. De onderzoekers schreven dat dit gevolgen kan hebben voor het medisch gebruik.


Wat betekent dat voor een behandeling bij mensen? De productinformatie van Bocouture bevestigt dat het middel na een injectie in de spier terug langs de zenuw kan worden vervoerd. Daarbij staat dat bij behandeldoseringen niet is gevonden dat het actieve middel vervolgens wordt doorgegeven aan andere zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel.


Er is geen onderzoek dat aantoont dat botox in cosmetische doseringen schadelijk is voor uw hersenen. De vraag wordt wel serieus onderzocht. Ook daarom is het verstandig niet meer te gebruiken dan nodig.

Wat gebeurt er als u stopt?

U kunt op elk moment stoppen. De zenuw herstelt het contact met de spier binnen enkele maanden, en de spier gaat weer werken. Uw mimiek komt terug, en daarmee ook de lijnen die door die beweging ontstaan. Is een spier na jaren behandelen wat dunner geworden, dan is niet goed bekend hoe snel en hoe volledig die herstelt.


Botulinetoxine voegt geen volume toe. Het ontspant alleen een spier, dus het wegvallen ervan haalt ook geen volume weg. Wat u ziet, is dat de lijnen geleidelijk terugkomen naarmate de spier weer kracht krijgt. Hoe diep ze dan zijn, hangt af van uw leeftijd, uw huid en hoe sterk u de spier gebruikt.


Een pauze van een paar maanden of langer is ook prima. Sommige mensen doen dat bewust, bijvoorbeeld rond een zwangerschap. Bij een volgende behandeling kijkt de arts dan opnieuw naar de spierkracht en past de dosis daarop aan.

Wanneer botox niet geschikt is

Voor een kleine groep mensen is botulinetoxine niet geschikt, ook niet voor korte tijd. De productinformatie noemt de volgende situaties:


  • een allergie voor het middel of een van de bestanddelen;
  • een ziekte die de spierwerking in het hele lichaam aantast, zoals myasthenia gravis of het syndroom van Lambert-Eaton;
  • een infectie of ontsteking op de plek waar geprikt wordt;
  • een spier die al duidelijk verzwakt of dunner is, of eerdere problemen met slikken of verslikken;
  • zwangerschap (alleen als het echt nodig is) en borstvoeding (niet gebruiken).


Voorzichtigheid is ook nodig bij een stollingsstoornis, als u bloedverdunners gebruikt en bij bepaalde antibiotica. Daarnaast raadt de productinformatie van Bocouture het gebruik boven de 65 jaar af, omdat er voor die leeftijdsgroep weinig onderzoeksgegevens zijn. Dit soort punten bespreekt de arts tijdens het consult. Vertel daarom altijd welke medicijnen u gebruikt en of u een spier- of zenuwaandoening heeft.

Zo blijft het veilig, ook na jaren

De meeste aandachtspunten bij langdurig gebruik komen neer op één vuistregel: gebruik zo weinig als nodig is. In de praktijk betekent dat het volgende.


  • Kies een arts met een BIG-registratie en ervaring met deze behandeling. Die kent de anatomie van het gezicht en kan inschatten hoeveel er nodig is.
  • Houd minstens drie maanden tussen twee behandelingen. Dat is de minimale tussentijd die de productinformatie aanhoudt, ook vanwege het risico op antistoffen.
  • Begin liever voorzichtig. Bij een controle na ongeveer twee weken beoordeelt de arts het resultaat. Is het net te weinig, dan kan de dosis bij de volgende behandeling omhoog.
  • Vertel welke behandelingen u elders heeft gehad: welk middel, welke zones en wanneer. Zo kan de arts de dosis goed afstemmen.
  • Bekijk af en toe samen met uw arts de dosering. Wat bij de eerste behandeling paste, hoeft na een paar jaar niet meer te passen. Soms kan het met minder.


Bij Cosmopolitan Clinic kunt u na een botoxbehandeling na twee weken terugkomen voor een evaluatie. Zo kijken we samen of het resultaat natuurlijk oogt en of de dosis de volgende keer anders kan.

Bronnen

Onderwerp Bronnen
Doseringen, minimale tussentijd van drie maanden, herstel binnen drie tot vier maanden, picogrammen per injectie, terugtransport langs de zenuw zonder doorgifte in het centrale zenuwstelsel bij behandeldoseringen, contra-indicaties en voorzorgen, advies boven 65 jaar, spieratrofie, vermoeidheid en griepachtig gevoel als gemelde bijwerkingen, antistoffen en lichaamsvreemd eiwit, studies over twee jaar (796 deelnemers) en ruim een jaar (125 deelnemers). Summary of Product Characteristics Bocouture 50 en 100 eenheden, Merz Pharmaceuticals (emc, bijgewerkt 22 januari 2026).
Neutraliserende antistoffen bij 2 van 718 mensen met fronslijnen (0,28 procent), 1,28 procent bij cervicale dystonie, 11 van 2.240 deelnemers in totaal, waarvan 3 niet meer reageerden; doseringen van 10 of 20 eenheden bij fronslijnen tot 500 eenheden bij cervicale dystonie. Naumann M e.a., Movement Disorders 2010;25(13):2211-2218 (gepubliceerd, meta-analyse).
Kleinere spier op MRI na zes tot twaalf maanden en spierafbraak in weefsel een jaar na één injectie in de kuitspier bij twee gezonde vrijwilligers. Schroeder AS e.a., Movement Disorders 2009, PMID 19489066 (gepubliceerd, kleine placebogecontroleerde studie).
Eeneiige tweeling, dertien jaar regelmatige behandeling van voorhoofd en frons, geen ingesleten rimpels en geen bijwerkingen. Binder WJ, Archives of Facial Plastic Surgery 2006;8(6):426-431 (gepubliceerd, casusbeschrijving).
Terugtransport van botulinetoxine langs zenuwen tot in de hersenstam bij ratten en muizen. Antonucci F e.a., Journal of Neuroscience 2008;28(14):3689-3696 (gepubliceerd, dieronderzoek).
Evaluatie na twee weken en duur van het effect. cosmopolitanclinic.nl/botox-behandeling (eigen informatie kliniek).

Veelgestelde vragen

Kan botox kwaad op lange termijn?

Bij normale cosmetische doseringen zijn in studies tot twee jaar geen ernstige bijwerkingen gevonden die pas later optreden. Wel kan een spier die steeds wordt behandeld dunner worden, en maakt een klein deel van de mensen antistoffen aan. Met een lage dosis en minstens drie maanden tussen de behandelingen blijft dat risico klein.

Wat doet botox na jaren met uw gezicht?

Bij regelmatige behandeling worden de behandelde spieren minder actief en kunnen ze iets dunner worden. In een bekende tweelingcasus had de zus die dertien jaar regelmatig werd behandeld, geen ingesleten rimpels in voorhoofd en frons en haar tweelingzus wel. Onbehandelde delen van het gezicht verouderden bij beiden gelijk.

Is botox slecht voor de hersenen?

Er is geen onderzoek dat dat aantoont bij cosmetische doseringen. Dieronderzoek liet zien dat het middel zich via de zenuwen kan verplaatsen. Volgens de productinformatie wordt het bij behandeldoseringen niet doorgegeven aan andere zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel.

Kan botox vermoeidheid veroorzaken?

In de productinformatie van Bocouture staat vermoeidheid na behandeling van de frons als bijwerking die soms voorkomt, bij 1 op de 1.000 tot 1 op de 100 mensen. Ook een griepachtig gevoel is gemeld. Zulke klachten zijn tijdelijk. Houden ze aan, neem dan contact op met uw arts.

Hoe vaak mag u botox laten zetten?

De productinformatie houdt minstens drie maanden aan tussen twee behandelingen. Het effect houdt tot ongeveer vier maanden aan, dus dat komt neer op hooguit vier behandelingen per jaar. Vaker behandelen kan het risico op antistoffen verhogen.

Persoonlijk advies

Gebruikt u al jaren botox en wilt u weten of uw dosering nog past? Of overweegt u een eerste behandeling en wilt u eerst uw vragen over de lange termijn bespreken? Bij Cosmopolitan Clinic in Amsterdam nemen onze artsen daar in een consult de tijd voor. Ze kijken naar uw mimiek, vragen naar eerdere behandelingen en adviseren wat bij u past, ook als dat minder is dan u had verwacht. Lees meer over onze rimpelontspanners of maak een afspraak.